Handleiding: Een oudere racefiets upgraden met moderne componenten

1. Begin met het frame – niet met de componenten

Het is gemakkelijk om te beginnen met de vraag welke groepset je wilt. Begin in plaats daarvan met het vaststellen welke standaarden het frame daadwerkelijk gebruikt.

Als je dit weet, wordt het aanzienlijk eenvoudiger om te bepalen in hoeverre het zinvol is om de fiets te moderniseren.

2. 126, 130 of 135 mm – controleer de inbouwbreedte achter

Oudere racefietsen hebben vaak een smallere inbouwbreedte achter dan modernere fietsen. Deze maat heet OLD – Over Locknut Dimension en geeft de breedte van de achternaaf tussen de buitenste borgmoeren aan, en daarmee de afstand waarvoor het frame is ontworpen.

• 126 mm: Gebruikelijk bij oudere racefietsen met 5, 6 of 7 versnellingen.
• 130 mm: Standaard bij de meeste latere racefietsen met velgremmen.
• 135 mm: Gebruikelijk bij oudere mountainbikes, toerfietsen en sommige QR-fietsen met schijfremmen.

Als je een moderner achterwiel wilt monteren, is dit een van de eerste maten die je moet controleren.

Bij sommige stalen frames kan de achterdriehoek na beoordeling worden aangepast van bijvoorbeeld 126 naar 130 mm. Deze methode heet cold setting. Je mag er echter niet van uitgaan dat dit voor alle frames geschikt is, en de methode mag niet worden toegepast op aluminium- of carbonframes.

Meet eerst – koop daarna het wiel.

3. Freewheel of cassette?

Veel oudere achterwielen hebben een geschroefde freewheel, waarbij de tandwielen en het freewheelmechanisme één geheel vormen dat rechtstreeks op de naaf wordt geschroefd. Modernere wielen gebruiken in plaats daarvan een cassette die op een cassettebody wordt gemonteerd.

Als je bijvoorbeeld van 6 of 7 versnellingen naar 9, 10 of 11 versnellingen wilt gaan, is een nieuw achterwiel met een compatibele cassettebody vaak de eenvoudigste oplossing.

Controleer echter welke cassettebody het wiel heeft – niet alleen hoeveel tandwielen de cassette heeft. Een Shimano/SRAM HG-body voor 8-, 9- en 10-speed cassettes is niet automatisch compatibel met alle 11-speed racecassettes.

Zo kunnen Shimano CS-HG700, CS-HG800 en CS-RS400 bijvoorbeeld op de kortere HG spline M-body worden gemonteerd, terwijl de meeste 11-speed Shimano-racecassette de langere HG spline L-body vereisen.

Een moderner achterwiel biedt dus aanzienlijk meer mogelijkheden om een cassette en overbrenging te kiezen die passen bij het gebruik van de fiets – maar controleer altijd de specifieke combinatie van cassette en cassettebody voordat je bestelt.

4. Kun je moderne versnellingen op een oud frame monteren?

Vaak wel. Het frame maakt het eigenlijk niet zoveel uit of je achteraan zes, negen of elf tandwielen hebt.

Het belangrijkste is dat de schakelverstellers, achterderailleur, cassette, ketting en overige onderdelen van de aandrijflijn met elkaar samenwerken. Een ouder kwaliteitsframe van staal kan daarom uitstekend functioneren met een aanzienlijk modernere aandrijflijn.

Dat betekent echter niet dat alle componenten van verschillende generaties van Shimano, Campagnolo en SRAM automatisch compatibel zijn. Zelfs hetzelfde aantal versnellingen garandeert niet dat de componenten samen werken.

Een goed voorbeeld is Shimano 10-speed voor racefietsen. Tiagra 4700 is een 10-speed systeem, maar de verstellers en achterderailleur behoren tot een andere compatibiliteitsfamilie dan oudere Shimano 10-speed systemen voor racefietsen, zoals 105 5700, Ultegra 6700 en Tiagra 4600.

Kabeltrek, indexering, schakelgeometrie, het aantal versnellingen en de generatie van de componenten moeten dus op elkaar aansluiten.

5. Van frameverstellers naar moderne schakelverstellers

Veel oudere raceframes hebben bevestigingspunten op de onderbuis voor klassieke frameverstellers, de zogenoemde downtube shifters.

Als je daarentegen geïntegreerde rem- en schakelverstellers wilt gebruiken, bijvoorbeeld Shimano STI of Campagnolo Ergopower, kunnen deze bevestigingen normaal gesproken worden gebruikt in combinatie met kabelstops.

Je hoeft het frame dus normaal gesproken niet aan te passen. Het is een klein onderdeel, maar een slimme brug tussen een klassiek frame en modernere ergonomie bij het stuur.

6. Trapas – BSA, ITA en oudere standaarden

Dat de trapas van schroefdraad is voorzien, betekent niet automatisch dat elke trapas met schroefdraad past.

Ga er nooit van uit dat het frame Italiaanse schroefdraad heeft alleen omdat het fietsmerk Italiaans is. Identificeer de standaard voordat je bestelt.

Oudere Franse en sommige Zwitserse frames kunnen schroefdraad van 35 x 1 mm gebruiken. Franse trapas-schroefdraad is normaal gesproken aan beide zijden rechtsdraaiend, terwijl de Zwitserse standaard aan de aandrijfzijde linkse schroefdraad heeft. Deze standaarden komen tegenwoordig veel minder vaak voor, maar het is belangrijk ze te herkennen wanneer je aan oudere fietsen werkt.

7. Moet je het crankstel echt vervangen?

Niet per se.

Een goed ouder vierkante crankstel van gesmeed aluminium kan nog altijd licht, duurzaam en volledig functioneel zijn. Er is geen technische regel die zegt dat alles ouds vervangen moet worden alleen omdat de rest van de aandrijflijn wordt gemoderniseerd.

Als je daarentegen een modern crankstel met externe lagers wilt gebruiken, moet je controleren of de trapas, het frame en het crankstel compatibel zijn.

Nieuwer is niet automatisch beter. Het juiste onderdeel voor de opbouw is beter.

8. Kettinglijn – een klein detail met grote betekenis

Wanneer oudere en modernere componenten worden gecombineerd, is de kettinglijn belangrijk. Deze beschrijft waar de voorste kettingbladen en de achterste tandwielen zich bevinden ten opzichte van de hartlijn van het frame.

Als je een ouder crankstel combineert met een moderner achterwiel en een bredere cassette, kan de geometrie van de aandrijflijn veranderen. Als je het crankstel vervangt, moet je ook controleren of de kettingbladen goed uitgelijnd zijn en niet te dicht bij de liggende achtervork komen.

Bij vierkante trapassen wordt de positie onder andere beïnvloed door de aslengte van de trapas. Een verkeerde aslengte kan daarom zowel een slechte kettinglijn als problemen met de vrije ruimte ten opzichte van het frame veroorzaken.

De juiste kettinglijn zorgt voor beter schakelen, minder geluid en minder slijtage.

9. Voorderailleur – braze-on of klem?

De voorderailleur kan worden gemonteerd op een vaste bevestiging op het frame (braze-on) of met een klem rond de zitbuis (clamp-on).

Veel oudere stalen frames hebben een zitbuis met een diameter van 28,6 mm, terwijl moderne klemmen vaak verkrijgbaar zijn in 31,8 of 34,9 mm. Verloopstukken en vulringen maken het vaak mogelijk om moderne voorderailleurs met smallere buizen te combineren.

Als het frame een braze-on-bevestiging heeft, kies je normaal gesproken een voorderailleur die daarvoor bedoeld is.

10. Remreach en rembevestiging

Dit is een klassieke valkuil bij het moderniseren van een oudere racefiets. Een rem kan perfect bij de groepset passen, maar toch niet bij het frame.

Controleer daarom zowel de reach als de bevestiging voordat je remmen koopt. Als je oudere remklauwen combineert met nieuwere remgrepen, controleer dan ook de compatibiliteit tussen grepen en remklauwen, omdat verschillende generaties verschillende kabeltrekkingen en overbrengingsverhoudingen kunnen gebruiken.

Er zijn oplossingen voor veel oudere frames zonder dat je het frame of de vork hoeft aan te passen.

11. 1" balhoofdlager met schroefdraad: quill versus Ahead

Veel oudere racefietsen gebruiken een 1" balhoofdlager met schroefdraad in combinatie met een quill-stuurpen die in de vorkbuis wordt gestoken.

Modernere fietsen gebruiken doorgaans een schroefdraadloos/Ahead-systeem, vaak met een vorkbuis van 1 1/8".

Als je de oudere vork wilt behouden maar een moderne stuurpen wilt gebruiken, zijn er quill-adapters die in de vorkbuis worden gemonteerd en een bevestigingspunt voor een moderne Ahead-stuurpen bieden.

Belangrijk: Een dergelijke adapter zet het balhoofdlager of de vork niet om naar 1 1/8". De fiets heeft nog steeds een 1" schroefdraad­ systeem – de adapter verandert alleen de manier waarop de stuurpen wordt gemonteerd.

Een andere optie is om een klassieke quill-stuurpen te behouden. Er zijn modellen die een klassieke bevestiging combineren met modernere sturen.

12. Hoe breed mogen de banden eigenlijk zijn?

Als het doel is om een oudere racefiets om te bouwen tot een comfortabele woon-werkfiets of allroadfiets, kunnen bredere banden een van de upgrades zijn die praktisch gezien het grootste verschil maken.

Veel oudere toer- en sportfietsen hebben verrassend veel ruimte voor banden, terwijl echte raceframes – ongeacht hun leeftijd – aanzienlijk krapper kunnen zijn.

• Ruimte onder de remmen.
• De afstand tussen de liggende achtervork.
• De vorkkroon en de vorkpoten.
• Ruimte tot de zadelbuis en de rembrug.

Ga niet uitsluitend uit van de opgegeven bandbreedte. De werkelijke breedte wordt ook beïnvloed door de interne velgbreedte en de constructie van de band.

Hoe modern moet de fiets eigenlijk worden?

Het is makkelijk om te denken dat de nieuwste 11- of 12-speedaandrijving automatisch de beste upgrade is. Dat hoeft niet zo te zijn.

Voor woon-werkverkeer, toerfietsen en gewoon fietsen op de weg kan een goed werkende 9- of 10-speed aandrijving een uitstekende keuze zijn. Reserveonderdelen zijn vaak goedkoper, de systemen relatief eenvoudig te onderhouden en slijtdelen gemakkelijk verkrijgbaar.

Een kwaliteitsnaaf, een goede crankset of een goed gebouwd balhoofdstel wordt niet slecht alleen omdat er een nieuwere standaard bestaat.

Het doel hoeft niet te zijn om een oude fiets zo modern mogelijk te maken. Het doel is een betere fiets te bouwen voor waarvoor je hem daadwerkelijk gaat gebruiken.

Soms is de beste oplossing een combinatie van componenten die met 20 of 30 jaar ertussen zijn geproduceerd. Dat is een deel van de charme – en een van de redenen waarom een goede oudere fiets nog steeds de investering meer dan waard kan zijn.

Weet je niet zeker wat past?

Wij werken dagelijks met moderne fietsen, oudere standaarden en custombuilds in onze winkel en werkplaats op Södermalm in Stockholm. Heb je een ouder frame dat je wilt ombouwen? Stuur gerust een paar foto’s van de fiets of het frame, welke componenten er momenteel gemonteerd zijn en wat je wilt bereiken. Vaak zijn een paar foto’s en enkele metingen al voldoende om een goede oplossing te vinden.