Gids: Upgrade een oudere fiets met moderne onderdelen – Race, MTB & Toer

1. Begin met het frame – niet met de componenten

Het is gemakkelijk om te beginnen met de vraag welke groepset je wilt. Begin in plaats daarvan met het vaststellen welke standaarden het frame daadwerkelijk gebruikt.

Als je dit weet, wordt het aanzienlijk eenvoudiger om te bepalen in hoeverre het redelijk is om de fiets te moderniseren.

2. 126, 130 of 135 mm – controleer de achterste inbouwbreedte

Oudere fietsen kunnen een andere achterste inbouwbreedte hebben dan modernere modellen. De maat wordt doorgaans aangeduid als OLD – Over Locknut Dimension en beschrijft de breedte van de achternaaf tussen de buitenste borgmoeren, en daarmee de afstand waarvoor het frame is ontworpen.

• 126 mm: Gebruikelijk bij oudere racefietsen met 6- en 7-speed cassettes.
• 130 mm: Standaard bij de meeste latere racefietsen met velgremmen.
• 135 mm: Zeer gebruikelijk bij klassieke MTB-, tour- en trekkingfietsen en bij latere QR-fietsen met schijfremmen.

Als je een moderner achterwiel wilt monteren, is dit een van de eerste maten die je moet controleren.

Bij sommige stalen frames kan de achterdriehoek na beoordeling worden aangepast van bijvoorbeeld 126 naar 130 mm. Deze methode heet cold setting. Ga er echter niet van uit dat dit geschikt is voor alle frames; de methode mag niet worden toegepast op aluminium- of carbonframes.

Meet eerst – koop daarna pas het wiel.

3. Freewheel of cassette?

Veel oudere achterwielen hebben een geschroefd freewheel, waarbij de tandwielen en het freewheelmechanisme één geheel vormen dat rechtstreeks op de naaf wordt geschroefd. Modernere wielen gebruiken in plaats daarvan een cassette die op een cassettebody wordt gemonteerd.

Als je bijvoorbeeld van 6 of 7 versnellingen naar 9, 10 of 11 versnellingen wilt gaan, is een nieuw achterwiel met een compatibele cassettebody vaak de eenvoudigste oplossing.

Controleer echter welke cassettebody het wiel heeft – niet alleen hoeveel tandwielen de cassette heeft. Een Shimano/SRAM HG-body die wordt gebruikt voor 8-, 9- en 10-speed cassettes is niet automatisch compatibel met alle 11-speed racecassettes.

Zo kunnen Shimano CS-HG700, CS-HG800 en CS-RS400 op de kortere HG spline M-body worden gemonteerd, terwijl de meeste 11-speed Shimano-racecassettes de langere HG spline L-body vereisen.

Dit is extra relevant bij de restomod van oudere MTB's. Een klassiek achterwiel van 135 mm met HG-body kan in veel gevallen grote mogelijkheden bieden om de aandrijflijn te moderniseren zonder het frame zelf te vervangen.

Een moderner achterwiel biedt dus aanzienlijk meer mogelijkheden om de cassette en versnelling af te stemmen op het gebruik van de fiets – maar controleer altijd de specifieke combinatie van cassette en cassettebody voordat je bestelt.

4. Kun je moderne versnellingen op een oud frame monteren?

Vaak wel. Het frame maakt het eigenlijk niet veel uit of je achteraan zes, negen of elf tandwielen hebt.

Het belangrijkste is dat de shifters, achterderailleur, cassette, ketting en overige onderdelen van de aandrijflijn goed samenwerken. Een ouder kwaliteitsframe van staal kan daarom uitstekend functioneren met een veel modernere aandrijflijn.

Dat betekent echter niet dat alle componenten van verschillende generaties van Shimano, Campagnolo en SRAM automatisch compatibel zijn. Zelfs hetzelfde aantal versnellingen garandeert niet dat de componenten goed samenwerken.

Een goed voorbeeld is Shimano 10-speed racefietscomponenten. Tiagra 4700 is een 10-speed systeem, maar de shifters en achterderailleur behoren tot een andere compatibiliteitsfamilie dan oudere Shimano 10-speed racesystemen zoals 105 5700, Ultegra 6700 en Tiagra 4600.

Kabeltrek, indexering, schakelgeometrie, het aantal versnellingen en de componentengeneratie moeten dus op elkaar zijn afgestemd.

Op oudere MTB's is een moderne 1x-aandrijflijn vaak een aantrekkelijk alternatief. Je hebt geen voorderailleur en linker schakelhendel meer nodig en krijgt tegelijkertijd een groot bereik met een brede cassette. Controleer echter nog steeds de kettinglijn, cassettebody, capaciteit van de achterderailleur en welke kettingbladen daadwerkelijk op het bestaande crankstel passen.

5. Oude MTB's – perfecte platforms voor restomod

Stijve mountainbikes uit vooral de late jaren 1980 en de jaren 1990 zijn populaire platforms geworden voor restomod-projecten. Veel exemplaren hebben robuuste stalen frames, relatief eenvoudige standaarden en veel ruimte voor brede banden.

Het doel hoeft niet te zijn om een oude MTB om te bouwen tot een moderne wedstrijd-MTB. Met de juiste componenten kan hij juist een zeer capabele forenzenfiets, toerfiets, gravel-geïnspireerde allroundfiets of bikepackingfiets worden.

Bij een goede restomod gaat het niet om alles wat oud is te vervangen. Het gaat erom te behouden wat werkt en te moderniseren wat de fiets daadwerkelijk beter maakt.

6. Van frameversnellingen naar moderne versnellingshendels

Bij oudere raceframes zitten de versnellingshendels vaak op de onderbuis – de klassieke zogenaamde downtube shifters.

Als je in plaats daarvan geïntegreerde rem- en versnellingshendels wilt gebruiken, bijvoorbeeld Shimano STI of Campagnolo Ergopower, kunnen deze bevestigingen normaal gesproken worden gebruikt in combinatie met kabelstops.

Je hoeft het frame dus normaal gesproken niet aan te passen. Het is een klein onderdeel, maar een slimme brug tussen een klassiek frame en modernere ergonomie aan het stuur.

Bij oudere MTB's is de situatie vaak eenvoudiger, omdat de versnellingshendels al op het stuur zitten. Bij de upgrade gaat het daarom vooral om het combineren van nieuwe hendels met de juiste achterderailleur en cassette.

7. Trappersassen – BSA, ITA en oudere standaarden

Dat de trapas voorzien is van schroefdraad, betekent niet automatisch dat elke trapas met schroefdraad past. Je moet zowel de draadstandaard als de breedte van het trapashuis controleren.

Ga er nooit van uit dat het frame Italiaanse draad heeft alleen omdat het fietsmerk Italiaans is. Identificeer de standaard voordat je bestelt.

Oudere Franse en sommige Zwitserse frames kunnen een draad van 35 x 1 mm gebruiken. Franse trapasdraden zijn normaal gesproken aan beide zijden rechtse draad, terwijl de Zwitserse standaard aan de aandrijfzijde linkse draad heeft. Deze standaarden komen tegenwoordig veel minder vaak voor, maar zijn belangrijk om te herkennen bij het werken aan oudere fietsen.

8. Moet je het crankstel echt vervangen?

Niet per se.

Een goed ouder vierkante-crankstel van gesmeed aluminium kan nog steeds licht, duurzaam en volledig functioneel zijn. Er is geen technische regel die zegt dat alles wat oud is moet worden vervangen alleen omdat de rest van de aandrijflijn wordt gemoderniseerd.

Dit geldt ook voor veel oudere MTB-crankstellen. Een klassiek triple-crankstel kan in sommige gevallen blijven worden gebruikt, of worden omgebouwd naar 1x als er een geschikt kettingblad beschikbaar is voor de BCD van het crankstel en de gewenste kettinglijn.

Als je in plaats daarvan een moderne crank met externe lagers wilt gebruiken, moet je controleren of trapas, frame en crank compatibel zijn.

Nieuwer is niet automatisch beter. Het juiste onderdeel voor de opbouw is beter.

9. Kettinglijn – een klein detail met grote betekenis

Wanneer oudere en modernere componenten worden gecombineerd, is de kettinglijn belangrijk. Deze beschrijft waar de voorste kettingbladen en de achterste tandwielen zich bevinden ten opzichte van de middellijn van het frame.

Als je een oudere crank combineert met een moderner achterwiel en een bredere cassette, kan de geometrie van de aandrijflijn veranderen. Vervang je de crank, dan moet je ook controleren of de kettingbladen goed staan en niet te dicht bij de liggende achtervork komen.

Bij vierkante trapassen wordt de positie onder andere beïnvloed door de aslengte van de trapas. Een verkeerde aslengte kan daarom zowel een slechte kettinglijn als problemen met de vrije ruimte ten opzichte van het frame veroorzaken.

Dit wordt extra belangrijk wanneer een oudere MTB wordt omgebouwd van 2x of 3x naar 1x. Een narrow-wide-kettingblad op een oude crank monteren betekent niet automatisch dat het kettingblad op de optimale positie ten opzichte van de cassette komt.

De juiste kettinglijn zorgt voor beter schakelen, minder geluid en minder slijtage.

10. Voorderailleur – braze-on of klem?

De voorderailleur kan worden gemonteerd op een vaste bevestiging op het frame (braze-on) of met een klem rond de zadelbuis (clamp-on).

Veel oudere stalen frames hebben een zadelbuis met een diameter van 28,6 mm, terwijl moderne klemmen vaak verkrijgbaar zijn in 31,8 of 34,9 mm. Verloopringen en shims maken het vaak mogelijk om moderne voorderailleurs met smallere buizen te combineren.

Als het frame een braze-on-bevestiging heeft, kies je normaal gesproken een voorderailleur die daarvoor bedoeld is.

Bouw je de fiets in plaats daarvan om naar 1x, dan verdwijnt de voorderailleur natuurlijk volledig, maar wordt het controleren van de kettinglijn des te belangrijker.

11. Remmen – reach, bevestiging en kabeltrekking

Dit is een klassieke valkuil bij het moderniseren van een oudere fiets. Dat een rem op het frame kan worden vastgeschroefd, betekent niet automatisch dat het volledige remsysteem compatibel is.

Als je bij een oude MTB van cantilever- naar V-brakes overstapt, moet je daarom niet alleen de remarmen controleren, maar ook de remhendels.

Hetzelfde principe geldt wanneer oudere remklauwen worden gecombineerd met nieuwere racefietshandgrepen: verschillende generaties kunnen verschillende kabeltrekken en overbrengingsverhoudingen gebruiken.

Als het frame of de vork geen daarvoor bestemde bevestigingspunten voor schijfremmen heeft, moet je er niet van uitgaan dat de fiets naar schijfremmen kan worden omgebouwd. Bij veel restomod-bouwprojecten is een goed werkend cantilever- of V-brake-systeem zowel eenvoudiger als logischer.

12. 1" of 1 1/8" – balhoofdlager, vork en stuurpen

Veel oudere racefietsen en vroege MTB's gebruiken een 1" balhoofdlager met schroefdraad in combinatie met een quill-stuurpen die in de vorkbuis wordt gestoken.

Latere MTB's en modernere fietsen gebruiken doorgaans een schroefdraadloos/Ahead-systeem, vaak met een vorkbuis van 1 1/8".

Als je een oudere 1"-vork wilt behouden maar een moderne stuurpen wilt gebruiken, zijn er quill-adapters die in de vorkbuis worden gemonteerd en een bevestiging voor een moderne Ahead-stuurpen bieden.

Belangrijk: Zo'n adapter zet het balhoofdlager of de vork niet om naar 1 1/8". De fiets heeft nog steeds een 1" schroefdraad-systeem – de adapter verandert alleen de manier waarop de stuurpen wordt gemonteerd.

Een andere optie is om een klassieke quill-stuurpen te behouden. Er zijn modellen die een klassieke bevestiging combineren met modernere sturen.

Op een retro-MTB kan een breder riser- of alt-bar-stuur het karakter van de fiets sterk veranderen, maar controleer de klemdiameter van de stuurpen voordat je een nieuw stuur bestelt.

13. Wielmaat en banden – 26", 27", 700C en daadwerkelijke vrije ruimte

De wielmaat is een van de dingen die je altijd moet vaststellen voordat je banden, wielen of remmen voor een oudere fiets gaat kopen.

Veel klassieke MTB's gebruiken wat doorgaans 26" wordt genoemd, wat voor mountainbikes meestal ETRTO/ISO 559 mm betekent. Maar 26" is geen eenduidige standaard – in de loop der tijd zijn meerdere incompatibele velgdiameters 26" genoemd. Controleer daarom altijd de ETRTO-maat op de band of velg.

Bij oudere racefietsen kun je bovendien 27" / 630 mm tegenkomen, terwijl modernere racefietswielen doorgaans 700C / 622 mm zijn. Het zijn niet dezelfde wielmaten, ook al lijkt het verschil op het eerste gezicht misschien klein.

Als het doel is om een oudere racefiets, MTB of toerfiets bruikbaarder te maken, kan een paar goede moderne banden een van de upgrades zijn die praktisch het grootste verschil maken.

• ETRTO/ISO-diameter van velg en band.
• Vrije ruimte onder de remmen.
• De afstand tussen de liggende achtervork.
• De vorkkroon en de vorkpoten.
• Vrije ruimte tot de zitbuis en de rembrug.

Ga niet uitsluitend uit van de opgegeven bandbreedte. De werkelijke breedte wordt ook beïnvloed door de binnenbreedte van de velg en de constructie van de band.

Hoe modern moet de fiets eigenlijk worden?

Het is gemakkelijk om vast te blijven zitten in de gedachte dat de nieuwste 11- of 12-speedaandrijving automatisch de beste upgrade is. Dat hoeft niet zo te zijn.

Voor woon-werkverkeer, touring, retro-MTB en gewoon rijden op de weg kan een goed werkende 9- of 10-speedaandrijving een uitstekende keuze zijn. Reserveonderdelen zijn vaak goedkoper, de systemen zijn relatief eenvoudig te onderhouden en slijtdelen zijn gemakkelijk verkrijgbaar.

Op dezelfde manier hoeft een oude MTB geen schijfremmen, moderne wielstandaarden en de nieuwste 12-speedgroep te krijgen om een fantastische fiets te worden. Een paar goede banden, frisse lagers, de juiste versnellingen, een nieuw stuur en goed werkende remmen kunnen de fiets volledig veranderen.

Een kwaliteitsnaaf, een goed crankstel of een goed gebouwd balhoofdstel wordt niet slecht alleen omdat er een nieuwere standaard bestaat.

Het doel hoeft niet te zijn om een oude fiets zo modern mogelijk te maken. Het doel is om een betere fiets te bouwen voor waarvoor je hem daadwerkelijk gaat gebruiken.

Soms is de beste oplossing een combinatie van onderdelen die 20 of 30 jaar na elkaar zijn geproduceerd. Dat is een deel van de charme van een goede restomod-build – en een van de redenen waarom een oudere kwaliteitsfiets nog steeds zeer de moeite waard kan zijn om in te investeren.

Weet je niet zeker wat past?

Wij werken dagelijks met moderne fietsen, oudere standaarden, retro-MTB's en customfietsen in onze winkel en werkplaats op Södermalm in Stockholm. Heb je een ouder frame of een fiets die je wilt ombouwen? Stuur gerust enkele foto's, welke onderdelen momenteel gemonteerd zijn en wat je wilt bereiken. Vaak zijn enkele foto's en een paar maten voldoende om een verstandige oplossing te vinden.